„Co wiem?” - odkrywanie tego, co daje poczucie stabilności
Temat: Szkoła i praca
Intensywność emocjonalna: NISKA
Format: Ćwiczenie główne
Źródło / Autor: Novapolis; Metoda zaadaptowana i przetestowana w praktyce przez Anastasiię Romanchę (psycholożkę i facylitatorkę) oraz Valentynę Peliukhnię (Center for Resilience, organizacja pozarządowa SvitTy, Ukraina).
Pierwotnie opracowana w ramach działań wykorzystujących storytelling do wzmacniania odporności psychicznej młodych osób.
Temat
Szkoła i praca
Powiązane również z
Odporność psychiczna; zdrowie psychiczne i dobrostan; samoświadomość
Cel (obszar uczenia się)
Wsparcie młodych osób w rozpoznawaniu wewnętrznych zasobów i źródeł stabilności poprzez metaforę i opowiadanie historii, a tym samym wzmacnianie odporności psychicznej oraz zaufania do siebie w czasach niepewności.
Grupa docelowa
Młodzież i młodzi dorośli (16-35 lat), w tym osoby dotknięte przymusowym przesiedleniem lub zmianami społecznymi
Liczebność grupy
6-20 osób
Czas trwania
60-90 minut
Potrzebne materiały
Kartki A4 lub notesy
Długopisy, markery, kredki
Flipchart lub tablica
Opcjonalnie: szablony w kształcie kotwicy, naklejki, muzyka w tle
Opcjonalnie: wsparcie językowe lub spokojne miejsce na przerwę
Instrukcja krok po kroku:
1. Powitanie i wspólne zasady (10-15 min)
Stwórz ciepłą i swobodną atmosferę. Wyjaśnij, że spotkanie koncentruje się na sile i stabilności, a nie na problemach czy traumie. Ustalcie proste zasady:
Dzielenie się jest zawsze dobrowolne
Każda osoba jest ekspertką lub ekspertem od własnej historii
Nie ma dobrych ani złych odpowiedzi
Metafory pomagają nam mówić o trudnych sprawach w łagodny sposób
Opcjonalnie: lekka zabawa integracyjna (na tym etapie bez pogłębionych ćwiczeń ugruntowujących).
Możliwe propozycje:
Dwie prawdy i jedno kłamstwo
Wiatr wieje dla tych, którzy…
Wymiana faktów (uczestnicy i uczestniczki przyklejają na jednej dłoni naklejki z literami swojego imienia, a następnie zbierają od innych litery potrzebne do ułożenia własnego imienia; daną literę można otrzymać dopiero po podzieleniu się osobistym faktem).
2. Mini wprowadzenie: zasoby i „iskierki” (5–10 min)
Wprowadź metaforę:
„Kiedy wiele rzeczy się zmienia, potrzebujemy czegoś, co pomaga nam zachować stabilność. Możemy nazwać to zasobem, iskierką bezpieczeństwa albo kotwicą - może to być wspomnienie, nawyk, wartość, osoba lub marzenie, które nas wspiera”.
Podaj 2-3 proste przykłady:
„Moim zasobem jest zapach zupy mojej babci”.
„Moją iskierką jest piosenka, którą śpiewam, gdy odczuwam niepokój”.
„Moją kotwicą jest marzenie o tym, aby zostać lekarzem lub lekarką”.
Zachowaj krótką i konkretną formę.
3. Ćwiczenie główne: „Co wiem?” (20-25 min)
Polecenie: „Stwórzmy listę, rysunek lub kolaż przedstawiający to, co wiemy - co odczuwamy jako prawdziwe, stabilne lub silne w nas samych”.
Zaproponuj pytania pomocnicze (uczestnicy i uczestniczki wybierają te, które do nich przemawiają):
Co wiem, że potrafię robić dobrze?
Kto pomaga mi czuć się bezpiecznie lub daje mi wsparcie?
Co pozostało niezmienne, nawet gdy tak wiele się zmieniło?
Co pomaga mi odzyskać spokój lub nadzieję?
Której części siebie ufam?
Uczestnicy i uczestniczki wybierają formę pracy:
Lista pisemna („Rzeczy, które wiem”)
Rysunek lub symboliczny obraz (drzewo, dom, mapa, kotwica)
Zachęcaj do korzystania z metafor, nie do dążenia do perfekcji. Można pisać w dowolnym języku.
4. Refleksja poprzez opowiadanie historii (20-25 min)
Zaproś uczestników i uczestniczki do wybrania jednego zasobu i przekształcenia go w krótką historię lub refleksję.
Pytania pomocnicze:
W jaki sposób ten zasób stał się dla Ciebie ważny?
Gdyby był osobą, co by Ci powiedział?
Gdyby był symbolem, w jaki sposób by Cię chronił?
Proponowane początki historii:
„Kiedy wszystko wydawało się niepewne, trzymałem lub trzymałam się…”
„Kiedy czułem lub czułam się zagubiony lub zagubiona, przypomniałem lub przypomniałam sobie…”
Uczestnicy i uczestniczki mogą pisać, rysować lub łączyć obie formy.
5. Krąg dzielenia się (opcjonalnie, 10-15 min)
Zaproś do dobrowolnego podzielenia się:
Jednym zdaniem lub obrazem
Samą nazwą zasobu
Albo anonimowym umieszczeniem swojej pracy na ścianie
Podkreśl różnorodność:
„Każda i każdy z nas ma inne kotwice - i wszystkie są ważne”.
6. Zakończenie i integracja doświadczenia (5-10 min)
Pytania do refleksji:
Co udało Ci się dziś odkryć na swój temat?
Jak się czułeś lub czułaś, skupiając się na czymś stabilnym w sobie?
Co chcesz zapamiętać z tego spotkania?
Opcjonalny rytuał zakończenia: jeden wspólny głęboki oddech lub chwila ciszy.
Oczekiwane rezultaty (dla uczestników):
Większa świadomość osobistych zasobów i wewnętrznej stabilności
Wzmocnione zaufanie do siebie i umiejętność regulowania emocji
Silniejsze poczucie odporności psychicznej i ciągłości
Mniejsze przeciążenie emocjonalne dzięki refleksji opartej na mocnych stronach
Wskazówki dotyczące pracy z uwzględnieniem doświadczenia traumy:
Udział i dzielenie się są zawsze dobrowolne
Nie koncentruj się na traumatycznych doświadczeniach z przeszłości; skupiaj uwagę na obecnych zasobach i przyszłości
Akceptuj milczenie oraz różne tempo angażowania się
W razie potrzeby zapewnij przerwy lub spokojne miejsce
Dostosowanie (kontekst / międzykulturowość / wiek):
Ćwiczenie nadaje się do realizacji w szkole, ośrodku młodzieżowym lub przestrzeni społeczności lokalnej
Można je skrócić do 45 minut lub rozszerzyć o działania artystyczne
Dobrze sprawdza się w grupach wielojęzycznych
Można do niego wracać z czasem, aby obserwować, jak zmieniają się „kotwice”
Zalecenia dla osób prowadzących:
Okazuj spokój i otwartość
Formułuj wyjaśnienia w prosty i konkretny sposób
Nie interpretuj historii uczestników i uczestniczek - słuchaj ich i przyjmuj je z uważnością
Stawiaj bezpieczeństwo emocjonalne ponad produktywnością
Zakończ ćwiczenie ugruntowaniem lub integracją doświadczenia, nawet gdy grupa jest zmęczona
Pomysły na wykorzystanie ćwiczenia w projekcie storytellingowym
Zbierz rysunki i teksty w zinie lub wspólnej książce z opowieściami.
Nagraj wersje audio „Moich historii o kotwicach” (w razie potrzeby zapewniając wsparcie językowe).
Przekształć wiersze powstałe z list w zbiorowy występ lub krótki film.
Wykorzystaj symbole kotwicy w muralu lub wspólnym dziele artystycznym.