Teatr Forum to partycypacyjna metoda teatralna opracowana przez brazylijskiego praktyka teatru Augusta Boala jako część Teatru Uciśnionych. Powstała, aby pomagać ludziom analizować sytuacje niesprawiedliwości, nierównowagi sił i codziennej opresji oraz ćwiczyć alternatywne sposoby działania. W Teatrze Forum grupa ogląda krótką scenę opartą na prawdziwym doświadczeniu. Scena zazwyczaj kończy się w momencie konfliktu, nieporozumienia lub bezsilności. Następnie widzowie mogą zatrzymać akcję, wejść na scenę, zamienić się rolami i wypróbować inne reakcje lub zachowania.
Uczestnicy nie są biernymi widzami, lecz „widzami-aktorami” - aktywnymi współtwórcami historii.

Zamiast podawać „prawidłowe odpowiedzi”, Teatr Forum tworzy przestrzeń do bezpiecznego eksperymentowania, wspólnej refleksji i odkrywania rozwiązań, które wydają się bardziej pełne szacunku, realistyczne lub wzmacniające.
Najważniejsze nie są umiejętności aktorskie ani występ, lecz uczenie się poprzez doświadczenie angażujące ciało, empatię i wspólne rozwiązywanie problemów.

W działaniach uwzględniających doświadczenie traumy i migracji Teatr Forum pozwala uczestnikom:

• analizować trudne sytuacje bez szczegółowego opowiadania o traumatycznych wydarzeniach

• odzyskać poczucie wyboru i sprawczości

• zrozumieć różne perspektywy, w tym punkt widzenia osób sprawujących władzę

• ćwiczyć komunikację i wyznaczanie granic w bezpiecznym środowisku

1. Widzowie nie są bierni - mogą wejść na scenę, zastąpić postacie i zaproponować alternatywne działania, aby zmienić rezultat sceny.

2. Przedstawienie zostaje zatrzymane w kulminacyjnym momencie konfliktu lub niesprawiedliwości, co zachęca widzów do refleksji i działania.

3. Uczestnicy mogą przyjąć lub zmienić dowolną rolę w przedstawieniu z wyjątkiem roli opresora, którego zadaniem jest stawianie wyzwań i pobudzanie krytycznego myślenia.

4. Teatr Forum jest przestrzenią do przećwiczenia realnych sytuacji - pozwala poznawać możliwe strategie zmiany społecznej.

5. Osoba prowadząca, zwana Jokerem, kieruje dialogiem między sceną a publicznością oraz dba o bezpieczną i włączającą przestrzeń, w której mogą wybrzmieć wszystkie głosy.

6. Metoda wspiera refleksję grupową, empatię i wspólne wyobrażanie sobie alternatyw dla niesprawiedliwości.

Warsztat tworzy bezpieczną i twórczą przestrzeń, w której młodzi ludzie - zwłaszcza ukraińska młodzież uchodźcza oraz osoby z doświadczeniem przesiedlenia - mogą analizować, wyrażać i przekształcać swoje doświadczenia w kontaktach z władzami i instytucjami.

Wykorzystując Teatr Forum i zamianę ról, uczestnicy przyglądają się codziennej dynamice władzy, barierom komunikacyjnym oraz sytuacjom nieporozumienia z przedstawicielami instytucji, takimi jak nauczyciele, urzędnicy, pracownicy socjalni czy osoby świadczące różne usługi.
Wchodząc w różne role i wspólnie wypróbowując alternatywne reakcje, uczestnicy mogą zastanowić się zarówno nad osobistym, jak i systemowym wymiarem tych spotkań.

Proces ten pomaga młodym ludziom odzyskiwać poczucie sprawczości, rozwijać empatię oraz wyobrażać sobie bardziej godne i skuteczne sposoby komunikowania się - bez zmuszania ich do ponownego przeżywania traumy.
Format ten jest szczególnie przydatny w kontekście migracji, przymusowego przesiedlenia i sytuacji pokryzysowych, gdy kontakty z instytucjami w dużym stopniu wpływają na poczucie bezpieczeństwa, przynależności i możliwości zabierania głosu przez młodych ludzi.

1. Powitanie i bezpieczeństwo emocjonalne. Wprowadzenie do Teatru Forum
   Wyjaśnij, czym jest Teatr Forum, przedstaw jego podstawowe zasady i cel warsztatu. Przeprowadź łagodną rundę sprawdzającą samopoczucie i wspólnie z uczestnikami ustal zasady grupowe dotyczące zgody, poufności i swobody wyboru.

2. Ćwiczenia angażujące ciało i rozgrzewki teatralne
   Wykorzystaj proste ćwiczenia ruchowe i ćwiczenia z odzwierciedlaniem, aby pobudzić świadomość ciała i wyobraźnię bez presji związanej z występem. Więcej pomysłów na ćwiczenia można znaleźć tutaj.

3. Zbieranie historii
   Zaproś uczestników, aby przypomnieli sobie sytuacje związane z instytucjami lub osobami sprawującymi władzę albo stworzyli ich fikcyjne warianty. Następnie niech podzielą się nimi w parach lub małych grupach i wskażą wspólne motywy.

4. Tworzenie scen i próba
   Wybierz 2-3 sytuacje i stwórz krótkie sceny (2-3 minuty), koncentrując się na momentach napięcia lub nieporozumienia.

5. Teatr Forum i zamiana ról
   Odegrajcie każdą scenę jeden raz, a następnie powtórzcie ją z interwencjami publiczności („STOP”), zamianą ról i alternatywnymi reakcjami.

6. Wyjście z roli. Omówienie grupowe. Refleksja.
   Pomóż uczestnikom wyjść z ról za pomocą ćwiczeń ugruntowujących. Poprowadź refleksję grupową.

7. Ugruntowanie. Kreatywne zakończenie

Pomóż uczestnikom wrócić do tu i teraz oraz ustabilizować emocje i ciało po głębokim zaangażowaniu emocjonalnym lub pracy w roli. Zakończ krótką kreatywną albo ustną rundą podsumowującą.