1. Wprowadzenie i zasady bezpieczeństwa (20-30 min)

• Na początku wyjaśnij cel odgrywania ról: badanie dynamiki władzy, włączenia, wykluczenia i empatii poprzez uczenie się oparte na doświadczeniu i zaangażowaniu ciała.

• Ustal jasne zasady grupowe dotyczące bezpieczeństwa emocjonalnego, szacunku, dobrowolnego udziału, prawa do wyjścia z roli oraz unikania stereotypów.

• Podkreśl, że grupa wspólnie stworzy scenariusz, zamiast otrzymać gotowy, aby odpowiadał on doświadczeniom i potrzebom uczestników.

2. Wspólne tworzenie scenariusza (15-20 min)

W pracy z rolami, włączeniem społecznym i wyzwaniami systemowymi kluczowe jest, aby scenariusze były nie tylko realistyczne, lecz także miały osobiste znaczenie dla uczestników. Odgórne narzucenie scenariusza może wywołać dystans, a nawet opór.

• Zaproś uczestników do podzielenia się rzeczywistymi sytuacjami - przeżytymi osobiście lub zaobserwowanymi - związanymi z wykluczeniem, uprzedzeniami lub barierami strukturalnymi. (Upewnij się, że nie prowadzi to do retraumatyzacji.)

• Przeprowadź krótkie wspólne ustalenie priorytetów, aby wybrać 1-2 najważniejsze scenariusze, które są najbardziej adekwatne, ale nie nazbyt wrażliwe emocjonalnie.

• Pomóż uczestnikom jasno opisać sytuację, dbając jednocześnie o bezpieczeństwo emocjonalne.

3. Przydzielenie ról i przygotowanie (10-15 min)

• Po ustaleniu scenariusza rozdaj lub wspólnie opracuj opisy ról albo zaproś chętne osoby do wcielenia się w poszczególne role.

• Zachęć uczestników, aby zastanowili się nad motywacją postaci, jej pozycją społeczną i stanem emocjonalnym.

• Przypomnij im, aby zachowali świadomość granicy między sobą a odgrywaną rolą.

4. Odegranie scenki (10-15 min)

• Pozwól, aby scena rozegrała się bez przerywania, dzięki czemu naturalna dynamika będzie mogła się ujawnić.

• Opcjonalnie zatrzymaj scenę w momencie największego napięcia i zaproś innych uczestników do wejścia w rolę oraz zmiany przebiegu wydarzeń (technika Teatru Forum).

5. Wyjście z ról. Omówienie i refleksja (20-30 min)

• Najpierw przeprowadź uważne wyjście z ról z wykorzystaniem praktyk stabilizujących. W pierwszej kolejności pozwól wyjść z roli osobom, które odczuwały największy dyskomfort, a następnie pozostałym.

• Poprowadź refleksję grupową nad doświadczeniem:

  • Co zauważyliście w odniesieniu do władzy i komunikacji?

  • Które zachowania sprzyjały włączeniu, a które wykluczeniu?

  • Co was zaskoczyło?

  • Jak to doświadczenie odnosi się do sytuacji z waszego życia?

• Zapewnij przestrzeń zarówno na przepracowanie emocji, jak i na krytyczną analizę. W razie potrzeby możesz wykorzystać karty Dixit jako bodźce do refleksji.

6. Zastosowanie w rzeczywistych sytuacjach (10-15 min)

• Poproś uczestników, aby wskazali jedno konkretne działanie, które mogą podjąć w swojej społeczności, organizacji lub relacjach, by wspierać włączenie społeczne.

• Opcjonalnie opracujcie krótki plan działania lub pomysł na inicjatywę.

7. Zakończenie ćwiczeniem, które pomoże grupie odzyskać dobry nastrój i poczucie wewnętrznych zasobów.

Na przykład, aby pomóc uczestnikom ugruntować się po odgrywaniu ról, poproś wszystkich, by wstali i delikatnie potrząsnęli dłońmi, ramionami i nogami, uwalniając pozostałe napięcie lub emocje. Zachęć ich, by podczas ruchu wykonali kilka spokojnych, głębokich oddechów i pozwolili sobie stopniowo zmniejszyć intensywność doświadczenia. Po około 30 sekundach poproś, aby zatrzymali się, wzięli trzy powolne, głębokie oddechy i w ciszy zastanowili się nad jednym pozytywnym wnioskiem, który zabiorą ze sobą z tego doświadczenia.

• Dostęp do usług: Rodzic z doświadczeniem migracji zwraca się o pomoc w urzędzie publicznym, w którym nie ma wsparcia tłumaczeniowego.

• Środowisko edukacyjne: Pracownik szkoły mierzy się z niejasnymi procedurami podczas zapisywania do szkoły dziecka z doświadczeniem przesiedlenia.

• Przestrzeń publiczna: W parku dochodzi do konfliktu dotyczącego używanego języka, a osoby postronne nie wiedzą, jak zareagować.